j, J 1 (décima terceira letra do
alfabeto esperanto) j, J. · símb. 2 J (autom.)
Japanujo. 3 J (fís., metr.) ĵulo. 4 J (fís.) magnetado, intenso de magnetado. jo nome dessa letra.
-j (term. do plural): tiu
bela ĝardeno / tiuj belaj
ĝardenoj
aquele belo jardim / aqueles belos jardins. kia bela floro! / kiaj belaj floroj! que bela flor! / que belas flores! mi legis tiun bonan libron
/ mi legis tiujn bonajn librojn li aquele bom livro / li aqueles bons livros.
ja adv. 1 com efeito, certamente, de fato, na verdade, mesmo, realmente, sem
dúvida, pois, deveras, mesmo. 2 até:
kontraŭe,
nun mi estas ja tre gaja pelo contrário,agora estou até muito alegre. ||
ĉu ja li
diris tion? foi ele mesmo
que disse isso? ĉu li diris ja tion? ele disse
isso mesmo? ĉu li ja diris tion? ele
disse mesmo isso? ĉu li ja venos? ele virá
mesmo? jes ja! é claro! la vivo ja
estas tia a vida é assim mesmo.
JA (símb.autom.) Jamaiko.
jabiruo 1 (zool.: designação comum às aves ciconiiforme
dos gêneros Jabiru, Mycteria
e outros, da família dos ciconiídeos) jaburu. 2 (zool.: ave da América do Sul, muito comum no
Pantanal, Jabiru mycteria) jaburu, tuiuiú.
jaborando 1 (bot.: pequena árvore nativa do Brasil, da família das rutáceas, Pilocarpus
jaborandi) jaborandi. 2 (tb. pilokarpo) (bot.: designação comum a várias plantas do
gênero Pilocarpus, da família das rutáceas) jaborandi, pilocarpo.
jacinto (min.: pedra preciosa que constitui uma
variedade de zircão) jacinto. Vd. zirkono.
Jackson
(geogr.: cid. dos EUA, cap. do Estado do Mississipi) Jackson.
jado (min.: rocha dura, compacta e esverdeada, usada em objetos de adorno
pessoal, estatuetas etc.) jade.
Jafo (tb. Ĥajfo, Hajfo) (geogr.: cid. de
Israel) Haifa.
Jafet (bíbl.) =
Jafeto.
Jafeto (bíbl.: um dos filhos de Noé) Jafé.
Jagelonoj (hist.: dinastia de reis poloneses dos
séc. 14–16) jaguelônicos, dinastia jaguelônica.
jaguaro (zool.: felino de
grande porte encontrado do México à Argentina, Panthera onca) onça-pintada.
jahurto (cul.) = jogurto.
jaĥto (náut.) = jakto.
jako (vest.) paletó (de
homem), casaco (de homem), jaquetão, japona, véstia. jaketo (vest.) jaleco,
jaqueta. frenezjako (tb. trudkitelo, trudjako) camisa-de-força. ledjako (vest.) blusão de couro. peltjako (vest.) paletó de
peliça. savjako (colete cujo interior se enche de ar, cortiça
etc., destinado a salvar do afogamento vítimas de naufrágio) salva-vidas, colete salva-vidas.
jakarando 1 (bot.: designação comum a várias árvores do
gênero Jacaranda, da família das bignoniáceas) caroba, carobeira, jacaranda, jacarandá. Vd. palisandro. 2 (bot.) =
brazila jakarando. ¨ brazila jakarando (bot.: árvore da
família das bignoniáceas, nativa do Brasil, Jacaranda brasiliana) caroba,
jacarandá-preto. mimozfolia jakarando
(bot.: árvore da família das
bignoniáceas, nativa do Brasil, muito usada em arborização urbana, Jacaranda
mimosaefolia) carobaguaçu.
Jakelino (pren.fem.) Jaqueline, Jacqueline.
Jakelina (pren.fem.) Jaqueline,
Jacqueline.
Jakobo 1 (pren.masc.) Jacó, Jacob. jakobano (rel.: membro de uma seita síria) jacobita. Jakobino (pren.fem.) Jacobina, Jacoba.
Jakobo 2 (bíbl.: o último
dos patriarcas bíblicos, filho de Isaac e Rebeca) Jacó.
jakobeno (hist.: membro de um clube político revolucionário fundado em Paris em
1789) jacobino. jakobenismo (doutrina
dos jacobinos) jacobinismo.
Jakobina (pren.fem.) Jacobina, Jacoba.
Jakobo la 2a de Anglio (hist.: rei da
Inglaterra e Escócia, 1633–1701) Jaime II da Inglaterra, James II. jakobismo (tb. jakobitismo) (movimento político
dos séc. 16 e 17 na Grã-Bretanha e Irlanda que tinha por objetivo a restauração
do reinado da casa dos Stuarts) jacobitismo. jakobisto
(tb.
jakobito) (hist.: partidário do jacobitismo) jacobita. Vd. jakobismo (‘movimento político’).
jakobito (hist.) =
jakobisto. jakobitismo
(hist.)
= jakobismo (‘movimento político’). Vd. Jakobo la 2a de Anglio.
jakto (náut.: embarcação a vela ou a motor, destinata
a recreio ou a regata) iate.
jakuto (natural ou habitante da Iacútia) iacuto. jakuta iacuto, iacútio. Jakutio (tb.
Jakutujo)
(geogr.: república da Rússia, na Sibéria) Iacútia.
jakvo (bot.: fruto da jaqueira) jaca. jakvarbo (bot.) = jakvujo. jakvujo
(tb.
jakvarbo) (bot.: árvore da
família das moráceas, Artocarpus heterophylla) jaqueira, jaca.
jalapo 1 (bot.: trepadeira de grande porte da família das convolvuláceas, Ipomoea
purga) jalapa-verdadeira. 2 (tb. jalaprezino) (farm.: resina extraída do rizoma dessa
planta) jalapa. 3 (p.ext.,
bot.: designação comum a diversas plantas cujos rizomas têm propriedades
purgativas) jalapa. jalaprezino (farm.) = jalapo (‘resina’).
ŝajnjalapo (tb. mirfloro)
(bot.: erva da família das nictagináceas, Mirabilis jalapa) maravilha. ¨ Brazila jalapo (bot.: planta
da família das convolvuláceas, Merremia tuberosa) jalapa-do-brasil, flor-de-pau. Hindia jalapo (bot.: planta da família das convolvuláceas, Ipomoea turpethum) jalapa-da-índia. vera jalapo (bot.) = jalapo (Ipomoea purga).
Jalto (geogr.: cid. da Ucrânia) Yalta,
Ialta.
jam adv. 1 já. 2 agora
mesmo. ¨ jam nun desde já. jam ne
já não, não mais: li
jam ne vivas ele já não vive; ele não vive mais. tiun
okazon vi jam ne retrovos essa ocasião você
não mais reencontrará (ou não reencontrará mais). ne jam = ankoraŭ
ne: se vi ne jam aliĝis al la kongreso,
faru tuj se você ainda não se
inscreveu no congreso, faça-o já. || jam estas tempo iri domen já
é hora de ir para casa.
Jamaiko (geogr.) = Jamajko.
Jamajko (geogr.: país das Antilhas, ao Sul de Cuba; cap.: Kingstono;
símb.autom.: JA) Jamaica.
Jamajko (insulo) (geogr.: ilha das
Grandes Antilhas) ilha da Jamaica. Vd. Grandaj Antiloj.
jambo (vrs.: na poesia grega e na latina, pé de verso constituído de uma
sílaba breve e outra longa) iambo, jambo. Vd. trokeo.
ĥorjambo (vrs.:
na poesia grega e na latina, pé métrico com seis tempos, composto de duas
sílabas breves entre duas longas (ou seja, de um troqueu e um iambo)) coriambo.
jamboso (bot.: árvore da família das mirtáceas, Syzygium
jambos) jambo, jambeiro. jambosfrukto
(bot.:
fruto dessa árvore) jambo.
jambozio (bot.) = jamboso.
jambulo (bot.: árvore da família das mirtáceas, Syzygium cumini) jamelão.
Jamusukro (geogr.: cid. e cap. da Costa do Marfim) Yamoussoukro. Vd. Eburbordo.
JAN (cron.) abrev. de Januaro.
jan. (cron.) abrev. de Januaro.
Jan. (cron.) abrev. de Januaro.
Jano (mit.: deus romano) Jano.
jango (no taoísmo, o princípio masculino,
ativo, celeste, penetrante, quente e luminoso) “yang”. Vd. jino.
Jangono (geogr.) = Ranguno.
Janguno (geogr.) = Ranguno.
Jangzio (geogr.: rio da China) Yangtze
Kiang, Yangzi Jiang, rio Azul.
janiĉaro (hist.: soldado de um corpo de elite da
infantaria turca, entre os séc. 14 e 19) janízaro.
Janjo (hipoc. de Johanino) Joaninha.
jankio (tb. usonano) (natural ou
habitante dos EUA) ianque.
Jan-Majen-insulo (geogr.: ilha da Noruega) ilha Jan Mayen.
Janseno (teólogo holandês, 1585–1638) Cornélio
Jansênio, Cornelis Jansen. jansenismo
(teol.:
conjunto dos princípios estabelecido por Cornélio Jansênio) jansenismo. jansenisto (teol.: adepto do
jansenismo) jansenista.
januaro 1 (cron.) =
Januaro.
Januaro 2 (cron.: o primeiro mês do ano civil nos calendários
juliano e gregoriano; abrev.: jan, JAN, Jan.) janeiro. Obs.: em Esperanto, os nomes dos
meses são considerados nomes próprios, por isso são escritos com inicial maiúscula.
japano (natural ou habitante do Japão) japonês, nipônico, japão: la
drinkejestro estis ne japano, sed ĉino o dono do bar não
era japonês, mas chinês. japana (relativo ao Japão
ou aos seus naturais ou habitantes) japonês, nipônico, japônico, japão, nipo-, nipono-, nipônico-: japana arto arte japonesa. japana teatro teatro
japonês. japana-brazila nipo-brasileiro. japanigi
japonizar.
Japanio (tb.
Japanujo, Japanlando)
(geogr.: país da Ásia; cap.: Tokio; símb.autom.: J) Japão. Vd.
Nipono. ¨ japana lingvo (ling.: língua falada no Japão)
japonês.
Japana Esperanto-Instituto (sigl.:
JEI) Instituto Japonês
de Esperanto.
jaro (intervalo de tempo correspondente a uma revolução da Terra em torno do
Sol) ano. jara anual. jarcenta
(tb. centjara) secular. jarcento (abrev.: jc) (período de cem anos)
século. jarduono (tb. duonjaro, semestro)
(período de seis meses) semestre.
jarkvarona (relativo a
trimestre) trimestral. jarkvarono
(tb.
trimestro) (período de três meses) trimestre. jarkvino
(período
de cinco anos) lustro. jarlibro (publicação anual) anuário. jarmilo (abrev.: jm) (período de mil
anos) milênio. jarpago anuidade. jarrento
anuidade.
jartempo (tb.
sezono) estação (do ano). centjaro =
jarcento.
ĉiudujara (que acontece a
cada dois anos) bienal. ĉiujara (que ocorre uma vez por ano) anual. ĉiujare todos os anos, anualmente. dujara 1 de dois anos: dujara infano uma criança de dois anos. 2 (referente a um
biênio) bianual, bienal.. dujaro (período de dois
anos) biênio. gigajaro (metr.:
um bilhão (109) de anos; símb.: Ga) gigaano. kilojaro (metr.: mil anos; símb.: ka) quiloano. lumjaro (astr.:
unidade de distância que equivale à distância percorrida pela luz, no vácuo, em
um ano, à velocidade de cerca de 300 mil km/s, o que dá cerca de 9 trilhões e
460 bilhões de quilômetros; símb.: lj) ano-luz: la stelo Vego situas 25 lumjarojn for de nia sunsistemo a estrela Vega está a 25 anos-luz do nosso sistema solar. lunjaro (astr.:
espaço de tempo que compreende 12 revoluções lunares e que equivale
aproximadamente a 354 dias) ano
lunar. megajaro (metr.: um milhão (106)
de anos; símb.: Ma) megaano. miljara milenário. miljaro = jarmilo.
multemiljara multimilenar, multimilenário. novjara de ano-novo: novjaraj bondeziroj votos
de ano-novo. novjara vespero noite de ano-novo. Vd. novjara noktomanĝo, novjara festeno. novjaro (meia-noite do dia 31 de
dezembro) ano-novo, ano-bom.
novjartago
(dia primeiro de janeiro) ano-novo, ano-bom. okdekjarulo octogenário. pasintjara do ano passado: la pasintjara kongreso estis belega o congresso do ano passado foi belíssimo. superjaro ano bissexto. unujara anual (que
dura um ano). unuajarulo (estudante recém-admitido numa universidade) primeiranista, calouro, bicho, novato. ¨ jaro post jaro ano a ano, ano
após ano. Feliĉan Novan Jaron! Feliz Ano Novo!. kiomjara vi estas? quantos
anos você tem? nova jaro (ano entrante) ano novo, ano-novo. sen indiko de jaro (abrev.:
s.j.) sem ano.
jardo 1 (metr.: unidade de comprimento equivalente a 0,9144 m; símb.: yd) jarda (yd). 2 (náut.: pau atravessado no
mastro, e ao qual se prende a vela) verga. aljardigi (náut.) fixar a vela à verga do mastro. ¨ kuba jardo (unidade de volume equivalente
a 0,7645 m3; símb.: yd3) jarda cúbica (yd3). kvadrata jardo (unidade
de área, equivalente a 0,8361 m2; símb.: yd2; abrev.:
kv.jardo) jarda quadrada (yd2).
Jareno (geogr.: cap. de Nauru, país da Oceania) Yaren.
Jarlibro (E-o: publicação anual da UEA
que contém a relação dos “delegitoj” e informações sobre o movimento
esperantista) Anuário.
jarovizi (tr.) (agric.) =
vernalizi. jarovizado
(agric.)
= vernalizado.
JAS (símb.autom.) Okcidenta
Saharo.
jasmeno (bot.: designação comum às plantas do gênero Jasminum, da
família das oleáceas) jasmim. ¨ jasmena floro (bot.: a flor dessas plantas) jasmim.
jaspo (min.: variedade de calcedônia, de coloração variada, usada como pedra
ornamental) jaspe. jaspi (tr.) (dar a cor ou a aparência
do jaspe) jaspear. jaspeca
jaspeado.
jaspiso 1 (arc., min.) = jaspo. 2 (min.:
espécie de jaspe muito quebradiço) diásporo.
jaŝiro (rel.: qualquer templo xintoísta no Japão) “yashiro”.
jatagano (sabre encurvado em dois sentidos opostos,
usado pelos turcos e outros povos orientais) iatagã.
Jaundeo (geogr.: cid. e cap. dos Camarões) Iaundé, Yaoundé.
Javo (geogr.: uma das ilhas
da Indonésia) Java. java (relativo a Java ou aos javaneses) javanês.
javano (natural ou habitante de Java) javanês. ¨ java lingvo (ling.: língua malaio-polinésia falada em
Java e na Federação da Malásia) javanês.
Javano 1 (bíbl.: filho de Jafé) Javã, Javan. 2 (nome hebraico para
designar os gregos) Javã, Javan.
Javeo (bíbl.: nome próprio de
Deus, no Antigo Testamento) Javé, Iavé, Jeová.
jaziono (bot.: designação comum às plantas do
gênero Jasione, da família das
campanuláceas) jasione.
Jazono (mit.: herói grego que comandou os argonautas)
Jasão.
jc abrev. de jarcento.
JD (E-o) sigl. de Junulara Delegito.
je prep. (signifado variável,
usada quando não há uma prep. adequada) a, em, com, de: je la sesa horo às seis horas. avida je
gloro ávido de glória. malsana
je
la koro doente do coração.
Jefferson
City (geogr.: cid. dos EUA, cap. dos Estado do
Missouri) Jefferson City.
Jehoaŝo (bíbl.: rei da Judeia, após Atalia) Joás.
Jehojada (bíbl.: sumo
sacerdote de Jerusalém, organizou um golpe de Estado contra Atalia) Joad, Joiada.
Jehoŝafato (bíbl.: quarto
rei de Judá, 870–849 a.C.) Josafá.
Jehoŝafato (Valo de) (bíbl.: vale entre
Jerusalém e o monte das Oliveiras) vale de Josafá.
Jehovo (bíbl.: antiga forma de Javeo) Jeová.
Jehu (bíbl.: filho de
Josafá, rei de Israel, 841–814 a.C.) Jeú.
Jehudo 1 (bíbl.: patriarca hebreu, filho de Jacó e Lia) Judá. 2 (hist.:
reino constituído pelas tribos do Sul da Palestina, 931–587 a.C.) reino de
Judá.
Jehuda (bíbl.)
= Jehudo.
Jeĥezkelo 1 (pren.masc.) Ezequiel.
Jeĥezkelo 2 (bíbl.: um dos
quatro grandes profetas) Ezequiel. Vd. profeto.
J.E.I. sigl. de Japana
Esperanto-Instituto.
jejuno (anat.: parte do intestino delgado entre o duodeno e o íleo) jejuno.
jekorino (biol.) jecorina.
JEL sigl. de Jugoslavia
Esperanto-Ligo.
Jelcin (Boris) (político russo,
1931–2007) Boris Yelstsin.
jelpi (i.) 1 (tb.
bojeti, plorboji)
(gemer (o cão) expressando dor ou medo) ganir, cuincar, cainhar, soltar cains, chorar, uivar. 2 (p.ext.:
tornar (a voz) estridente, um pouco como o ganido de um cão) esganiçar. jelpo (tb. bojeto, plorbojo) (a
voz ou latido de dor dos cães) ganido,
caim, cainho. jelpeti
(i.) (tb. bojeti, plorbojeti) (falando-se de cão pequeno) ganizar.
Jemeno (geogr.: país da Ásia;
cap.: Sanao; símb.autom. YMN) Iêmen. jemena (relativo ao Iêmen, ou aos seus naturais ou
habitantes) iemenita. jemenano (natural ou habitante do Iêmen) iemenita.
Jemeno Demokrata (geogr.:
antigo país da península Arábica, uniu-se à República do Iêmen em 1990;
símb.autom. ADN) República Democrática do Iêmen.
jen interj. 1 eis!, aqui está!, eis aqui!, eis aí!, eis ali!;
eis que, veja!, aí: jen
alvenas via edzo aí vem o seu marido. 2
(tb. nu) aí: jen, knabo! bela movo! aí, garoto! bela
jogada! jena seguinte, o seguinte, este (que
se segue). jene assim, da seguinte maneira. jeno o seguinte. ¨ jen...
jen... ora... ora... || jen la libro, kiun vi petis eis o livro que você pediu; aqui está
o livro que você pediu. jen staras la bovo antaŭ la monto (dito)
agora é que são elas.
jeno (econ.) = eno.
Jenisejo (geogr.: rio da Ásia) Ienissei.
Jeremio 1 (pren.masc.) Jeremias.
Jeremio 2 (bíbl.: um dos quatro grandes profetas) Jeremias. Vd. profeto.
jeremiado (fig.: lamentação insistente,
importuna, vã) jeremiada, lamúria.
Jeremia (bíbl.) =
Jeremio (‘profeta’).
Jeriĥo (geogr.: cid. da Palestina) Jericó.
Jerobeamo (bíbl.: um dos reis de Israel) Jeroboão.
Jerusalemo (geogr.: cid. e cap. de Israel) Jerusalém. jerusalema (reletivo a Jerusalém ou aos seus habitantes) hierosolimita.
Jerusalemo Liberigita (lit.: poema épico
do poeta italiano Torquato Tasso, 1581; trad. para o Esperanto (2010) por
Enrico Dondi) Jerusalém Libertada.
Jeruzalemo (geogr.) = Jerusalemo.
jes 1 sim. 2 bem. 3 pois
não. jesa afirmativo. jese afirmativamente. jesi (i.) dizer “sim”, dizer que sim, concordar,
afirmar. jeso afirmação. jesigi confirmar. kapjesi (i.) gesticular
afirmativamente com a cabeça, anuir. com a cabeça. || eble jes! talvez sim! jes, mi konsentas sim,
concordo. mi kredas, ke jes acho que sim.
Jesajo (pren.masc.) Isaías.
Jesaja (bíbl.: um dos
quatro grandes profetas) Isaías. Vd. profeto.
jesaulo (mil.: posto militar cossaco equivalente
a capitão ou major) “yesaul”.
jesuo 1 interj. (expressa admiração, surpresa, medo,
espanto, alegria) (inic.maiúsc.) Jesus!
Jesuo 2 (hist., bíbl.: judeu da Palestina, fundador
do cristianismo) Jesus. ¨ Jesuo
Kristo (rel.) Jesus Cristo.
Jesuo Nazareta Jesus Nazareno. Kompanio
de Jesuo (rel.: ordem religiosa fundada por santo Inácio de Loiola em 1540) Companhia de Jesus.
Nia Sinjoro Jesuo
Kristo Nosso Senhor Jesus Cristo.
jeto (aer.) jato, avião a jato.
jetio (suposto humanoide que habita o Himalaia, tb. chamado de “abominável
homem das neves”) “yeti”.
Jezo (geogr.: antigo nome da ilha japonesa de Hokkaido) Ezo.
Jezuo =
Jesuo.
jezuito 1 (rel.: membro da
Companhia de Jesus) jesuíta. Vd. Kompanio de Jesuo. 2 (fig.) jesuíta, hipócrita temível, dissimulado,
loiola. jezuita (fig.)
dissimulado. jezuitejo
construção onde os jesuítas
moram e ensinam sua doutrina. jezuitismo (sistema
moral, social, religioso dos jesuítas) jesuitismo.
jiao (econ.: 1/10 do jŭano, moeda
da China) jiad.
jido (tb. judgermana
lingvo) (ling.: língua germânica das comunidades
judaicas da Europa central e oriental) iídiche. ¨ jida lingvo (ling.) =
jido.
Jiftaĥo (hist., bíbl.: juiz de Israel, séc. 12
a.C.) Jefté.
jino (no taoísmo, o princípio feminino,
passivo, terrestre, absorvente, frio e obscuro) “yin”. Vd. jango.
Jinĉuano (geogr.:
cap. de Ningxia, região autônoma da China) Yinchuan.
jingo 1 (tb. koltordulo) (zool.:
designação comum às aves do gênero Jynx [ou Iunx]) torcicolo. 2 (tb. Eŭrazia
koltordulo) (zool.: ave da família
dos picídeos, Jynx torquilla) torcicolo, peto-formigueiro,
peto-galego, peto-de-chuva. 3 (tb. rufgorĝa koltordulo, ruĝgorĝa koltordulo) (zool.: ave da
família dos picídeos, Jynx ruficollis) torcicolo.
jinrikŝo =
rikiŝo.
J/K (fís., metr.) símb. de ĵulo per kelvino.
jm abrev . de jarmilo.
Joabo (bíbl.: sobrinho e general de Davi) Joabe.
Joakimo (pren.masc.) Joaquim.
Joakima (pren.fem.) Joaquina.
Jobo (bíbl.) =
Ijobo.
jobi/ pref. (metr.: segundo a IEC, equivale ao
multiplicador 280 (= 1.208.925.819.614.629.174.706.176; símb.: Yi) yobi-: jobibajto (= 280 bytes; símb.: YiB,
Yibajt) yobibyte (YiB).
Joĉjo 1 (hipoc. de Jozefo) Juca, Zeca. 2 (hipoc. de Johano) Joãozinho.
Joĉjo Mulato (lit.: obra de Menotti Del Picchia, publicado
em 1917) Juca Mulato.
jod [Hebr.] (décima letra do alfabeto hebraico) “iod”,
“yud”.
jodo (quím.: elemento químico de número atômico 53; símb.: I) iodo.
jodipino (farm.: medicamento composto de cloreto de iodo e óleo de sésamo) iodipina.
jodli (mús.: cantar alternando rapidamente a voz normal com o falsete, como é
comum na região montanhosa da Áustria e da Suíça) cantar à tirolesa. jodlo (mús.: essa forma de cantar) tirolesa, “jodel”.
jodoformo (quím.: substância usada como antisséptico tópico) iodofórmio.
jodolo (quím.: sucedâneo do iodofórmio, e que
tem várias aplicações terapêuticas) iodol.
jodozo (quím.: o grupo IO) grupo iodoso. jodoza (quím.: diz-se do ácido em que o hidrogênio é
substituído pelo radical univalente IO) iodoso.
Joelo (bíbl.: um dos profetas menores) Joel. Vd. profeto.
jogo (conjunto de exercícios
sistemáticos, que envolvem especialmente a postura e a respiração, praticados a
partir dos ensinamentos filosóficos indianos) ioga. jogano (praticante da
ioga) iogue, ioguim.
jogio =
jogano.
jogurto (cul.: espécie de coalhada, geralmente industrializada, preparada
sob a ação de fermentos lácteos) iogurte.
Johano (pren.masc.) João. Johanino (pren.fem.) Joana, Janete. ¨ Janjo (hipoc. de Johanino) Joaninha. Joĉjo
(hipoc.
de Johano) Joãozinho. Johanĉjo
(hipoc.
de Johano) Joãozinho. Johanjo (hipoc. de Johanino) Joaninha. Jonjo
(hipoc.
de Johanino) Joaninha. Vd. Hanĉjo.
Johana (pren.fem.) Joana.
Johana Dark (heroína francesa, 1412–1431) Joana d’Arc: Johana Dark estis nomata la Virgulino de Orleano Joana d’Arc era chamada de a Donzela de
Orleans.
Johana de Arko = Johana Dark.
Johan-Baptisto (pren.masc.) João Batista.
Johanino Dark = Johana Dark.
Johanino de Arko = Johana Dark.
Johanjo (hipoc. de Johanino) Joaninha.
Johano (Sankta) (apóstolo
de Jesus, autor do Apocalipse, das três Epístolas e do quarto Evangelho, séc.
1º) são João. Vd. evangeliisto.
Johano-Gastono de Mediĉoj (grão-duque
da Toscana, 1671–1737) João-Gastão
de Medici. Vd. Mediĉoj.
Johano la Baptisto (rel.: chefe de uma
seita judaica no séc. 1, considerado pela tradição cristã como o precursor do
Messias) são João Batista.
Johano Paŭlo la 1a (catol.:
papa da Igreja Católica, 1920–2005) João Paulo 1º.
Johano Paŭlo la 2a (catol.:
papa da Igreja Católica, 1912–1978) João Paulo 2º.
johimbo (bot.: planta da família das rubiáceas, Pausinystalia
johimbe ou Corynanthe yohimbe) ioimba. johimbino (farm.: alcaloide
extraído da ioimba e de outras rubiáceas) ioimbina.
jojo (lud.: certo brinquedo infantil) ioiô.
jojoo (lud.) = jojo.
jokano (cul.: certo doce japonês) “yokan”.
Jokasto (mit.: na mitologia grega, mulher de
Laio e mãe de Édipo, com quem se casou sem saber que era seu filho) Jocasta.
Vd. Lajo, Edipo.
Jokohamo (geogr.: cid. do Japão) Yokohama.
jolo (náut.: canoa estreita, leve e rápida) iole.
jono (fís., quím.: átomo ou grupo atômico eletricamente carregado) íon,
ionte, ião, iônio. jonigi (fís.,
quím.) ionizar. joniĝi (fís.,
quím.) ionizar-se.
Jona (bíbl.: um dos
profetas menores) Jonas. Vd. profeto.
Jonatano (pren.masc.) Jônatas.
jonio (rel.: símbolo religioso que representa o órgão
sexual feminino e seu poder reprodutor, cultuado junto com o linga em diversas
seitas do hinduísmo) “yoni”. Vd. lingamo.
jonkvilo (bot.: planta da família das amarilidáceas, Narcissus jonquilla)
junquilho.
jonosfero (geof.: parte superior da atmosfera terrestre,
situada acima da estratosfera, entre 40 km e 700 km de altitude, onde se
realiza a ionização) ionosfera.
JOR símb.autom. de Jordanio.
joro 1 (autom.) derrapagem. 2 (aer.) guinada. 3 (mar.) guinada. jori (i.) 1 (autom.)
derrapar. 2 (aer.)
guinar. 3 (mar.) guinar.
Jordano (geogr.: rio do Oriente Médio) rio Jordão. jordana (relativo ao rio Jordão) jordânico. cisjordana (que fica a oeste do rio Jordão) cisjordânico. transjordana (que fica a
leste do rio Jordão) transjordânico.
Jordanio (geogr.: país do Oriente Médio; cap.: Amano;
símb.autom.: JOR, HKJ) Jordânia. Vd. Cisjordanio.
jordania (relativo à Jordânia ou aos
seus habitantes) jordaniano, jordaniense, jordânio. jordaniano (natural
ou habitante da Jordânia) jordaniano, jordaniense, jordânio.
Jorko 1 (geogr.: cid. da
Inglaterra) York, Iorque. Nov-Jorko (geogr.) Vd. Nov-Jorko.
Jorko 2 (geogr.: antigo nome de Toronto. cid. do
Canadá) York. Vd. Toronto.
joruba lingvo (ling.: língua da Nigéria) ioruba.
Josuo (bíbl.: sucessor de Moisés) Josué.
Joŝija (bíbl.: 16º rei de
Judá) Josias.
joto (tb. “jota”) (nona letra do alfabeto grego, ι, Ι) iota.
jota [Gr.] = joto (‘letra grega’).
Jovo (mit.: outro nome de Júpiter) Jove. Vd.
Jupitero.
joviala (tb. gajema) (poét.) jovial, alegre.
Joviano (pren.masc.) Joviano.
Joviana (pren.fem.) Joviana.
Jozĉjo (hipoc. de Jozefo) Juca, Zeca.
Jozefo (pren.masc.) José. Jozefino (pren.fem.) Josefa, Josefina. ¨ Joĉjo (hipoc.
de Jozefo) Juca, Zeca. Jonjo (hipoc. de Jozefino) Zefa. Jozĉjo (hipoc. de Jozefo) Juca, Zeca. Joznjo (hipoc. de Jozefino) Zefa.
Jozefa (pren.fem.) Josefa, Josefina. Vd.
Jozefino.
ju (correlativo de des) quanto.
¨ ju pli multe, des pli bone quanto mais, tanto melhor; quanto
mais, melhor.
juano (econ.:
moeda da China; = 10 jiaoj = 100 fenoj) iuane, “yuan”.
jubeo (arq.: tribuna em forma de galeria entre
a nave e o coro, em certas igrejas) jubeu.
jubili (i.) 1 dar gritos de
alegria. 2 (rel.) rejubilar-se ruidosamente (principalmente em atmosfera religiosa).
jubileo 1 (rel.)
jubileu. 2 (comemoração de cinquentenário
ou de 25 anos) jubileu.
judo (povo) judeu, israelita, hebreu. juda (relativo aos
judeus) judeu, judaico. judaro
(conjunto
das pessoas que professam a religião dos judeus) judaísmo. judeco qualidade de judeu. judejo (tb. geto) (bairro de judeus
numa cidade) gueto, bairro judeu. judigi
judaizar.
judino judia. judismo (rel.) judaísmo. judkvartalo
= judejo. Judujo
1 (hist.: antes do cativeiro dos judeus na Babilônia) Judeia. 2 (hist.: após o cativeiro)
= Judeo. nejudo (tb. gojo, nehebreo)
(entre os judeus, indivíduo ou povo que não é de origem judaica) gói, não-judeu. ¨ la
eterne migranta judo (tb. la vaganta judo) o judeu errante. Vd. Ahasvero.
judaismo (rel.) = judismo.
judaizi (i.) (seguir a religião judaica e suas
práticas) judaizar.
Judaso 1 (pren.masc.) Judas.
Judaso 2 (bíbl.: um dos
discípulos de Jesus) Judas.
Judeo (hist.: após o cativeiro dos judeus na Babilônia) Judeia.
Judita 1 (pren.fem.) Judite.
Judita 2 (bíbl.) Judite.
jufto (couro preparado com a casca do vidoeiro e do amieiro) couro
da rússia.
jugo 1 jugo, canga. 2 (fig.)
dominação, sujeição, opressão. jugi (tr.) cangar, jungir. jugaĵo conjunto de dois animais jungidos. subjugigi subjugar, escravizar, oprimir.
juglando (bot.: fruto da nogueira) noz.
juglandujo (tb.
juglandarbo) (bot.: árvore da família das juglandáceas, Juglans regia) nogueira.
jugoslavo 1 (natural ou habitante da Iugoslávia) iugoslavo, jugoslavo. Jugoslavio (hist.:
nome de três entidades políticas que se sucederam na península balcânica de
1929 a 2003) Iugoslávia, Jugoslávia. Vd. Reĝlando Jugoslavio,
Socialisma Federacia Respubliko Jugoslavio, Federacia Respubiklo Jugoslavio,
Federacia Popola Respubliko Jugoslavio.
Jugoslavia Esperanto-Ligo (sigl.:
JEL) Liga Iugoslava de Esperanto.
Jugoslavio (Federacia
Popola Respubliko) (hist.: nome
adotado pela República Socialista Federativa da Iugoslávia de 1946 a 1963) República Popular Federal da Iugoslávia.
Jugoslavio (Federacia
Respubliko) (hist.: país que existiu nos Bálcãs de 1992
até 2003; cap.: Beogrado) República Federal
da Iugoslávia, República Federal da Jugoslávia.
Jugoslavio
(Reĝlando) (hist.: país que existiu nos Bálcãs de 1918
até 1941; cap.: Beogrado) Reino da Iugoslávia,
Reino da Jugoslávia.
Jugoslavio (Socialisma
Federacia Respubliko) (hist.: país que existiu nos Bálcãs de 1945
até 1992; cap.: Beogrado) República
Socialista Federativa da Iugoslávia, República Socialista Federativa da
Jugoslávia.
jugula (anat.) = jugulara.
jugularo (anat.: cada uma das quatro veias principais que passam pelo pescoço) jugular, veia jugular. jugulara (relativo à garganta ou ao pescoço) jugular.
juĝi (tr.) julgar, sentenciar. juĝa judicial, judiciário, judicatório. juĝo julgamento, sentença, juízo. juĝadi (tr.) julgar por hábito. juĝado (ação de julgar) julgamento. juĝagado (tb. proceduro) processo, autos,
feitos. juĝanto jurado, juiz de fato. juĝantaro júri. juĝato
acusado,
réu. juĝatino ré. juĝdecido (tb. verdikto) veredicto. juĝejo 1 tribunal, judicatura. 2 cartório: ili iris al la juĝejo por geedziĝi foram ao cartório para se casar. juĝista
(relativo
a juiz ou a juízes) judicativo. juĝisto
1 juiz. 2 (fut.) árbitro,
juiz. juĝistaro tribunal, justiça. juĝisteco (tb.
juĝopovo) justiça. juĝopovo
1 (tb. jurisdikcio) jurisdição. 2 (tb. juĝisteco) justiça. juĝorajto judicatura, jurisdição. juĝoto acusado, réu. juĝotino
acusada,
ré. aljuĝi (tr.)
adjudicar. antaŭjuĝa preventivo: antaŭjuĝa aresto (ou enkarcerigo) prisão preventiva. antaŭjuĝi (tr.) (julgar ou
formar opinião por antecipação) prejulgar. antaŭjuĝo preconceito. ĉefjuĝisto desembargador. lini-juĝisto (desp.) =
taĉ-juĝisto. pacjuĝisto = paciga juĝisto. prijuĝi (tr.)
1 ajuizar. 2 dar (ou emitir) um parecer. pijuĝi ion dar um parecer sobre algo. proprajuĝe conforme sua
própria capacidade de julgar. taĉ-juĝisto (tb. lini-juĝisto) (desp., fut: indivíduo que se coloca à
margem do campo ou quadra, tendo na mão uma pequena bandeira com que sinaliza
saída da bola pela linha de fundo ou pela lateral, impedimento no futebol etc.)
bandeirinha, juiz auxiliar,
fiscal de linha, juiz de linha, bandeira. ¨ juĝi maljuste julgar
injustamente. juĝisto
de la paco =
paciga juĝisto. paciga
juĝisto (tb.
juĝisto de la paco, pac-juĝisto) juiz de paz, juiz de casamento. supera juĝisto desembargador.
Juĝistoj (bíbl.: livro da Bíblia) Juízes.
jujubo 1 (bot.:
fruto da jujubeira [Ziziphus jujuba]) jujuba. 2 (bot.: suco desse fruto) jujuba. jujubarbo
(bot.)
= jujubzizifo.
Vd.
zizifo. jujubsuko
(bot.:
o sumo desse fruto) jujuba. jujubujo
(bot.)
= jujubzizifo.
Vd.
zizifo.
juki (i.) dar coceira, produzir comichão, formigar, prurir: mia
kapo jukas min minha cabeça está
coçando. Vd. grati. juko comichão, coceira, prurido. jukado comichão, coceira, prurido. || grati
iun, kie jukas
al li coçar alguém onde
sente comichão (i.e., lisonjear, tocar no
fraco de alguém). la mano jukas lin ele sente comichão na mão (i.e.,
sente vontade de bater).
jukao (bot.: designação comum às plantas do gênero Yucca, da família
das agaváceas) iúca.
jukato (vest.: vestimenta japonesa de verão, geralmente usada após o banho) “yukata”.
Jukatano (geogr.: península do México, entre o
golfo do México e o mar das Antilhas) Yucatán. Jukatanio (geogr.: um dos
Estados do México) Yucatán.
Jukono (geogr.: rio da América do Norte que
percorre o Alasca e o Canadá) Yukon. Jukonio (geogr.: um dos
territórios do Canadá) Yukon.
JUL (cron.) abrev. de Julio.
jul. (cron.) abrev. de Julio.
Jul. (cron.) abrev. de Julio.
julo 1 (mar.: remo que se
articula com a popa da embarcação e a impulsiona por meio de movimentos de um
para outro bordo) zinga. juladi (i.) (mar.:
impulsionar (barco, canoa etc.) com a zinga) zingar.
Julo 2 (festa do solstício de inverno, comemorada no
hemisfério norte entre os dias 24 e 25 de dezembro) Yule. Vd.
Julavo.
Julavo = Sankta
Nikolao (‘personagem lendária’). Vd. Julo (‘festa’).
julepo (farm.: bebida, de efeito calmante, que tem por base uma mistura de
água destilada com algum xarope) julepo, julepe, poção.
julio (cron.) = Julio.
Julio 1 (pren.masc.) Júlio.
Julio 2 (cron.: o sétimo mês do ano civil nos calendários
juliano e gregoriano; abrev.: jul., JUL, Jul.) julho. Vd. Januaro, Obs.
Julia (pren.fem.) Júlia.
Juliano (pren.masc.) Juliano.
Juliana (pren.fem.) Juliana.
Juliano de
Mediĉoj (príncipe florentino, 1478–1516) Juliano de Medici. Vd. Mediĉoj.
Julieta 1 (pren.fem.) Julieta.
Julieta 2 (lit.: personagem
de uma tragédia de Shakespeare) “Julieta”. Vd. Romeo.
JUN (cron.) abrev. de Junio.
jun. (cron.) abrev. de Junio.
Jun. (cron.) abrev. de Junio.
juna jovem, moço, novel, novo,
mancebo, juvenil. june de modo juvenil, à
maneira de jovem. junaĝo
(tb.
juneco) juventude,
mocidade. juneca juvenil. juneco (tb. junaĝo) (qualidade ou estado
do que é jovem) juventude,
mocidade. junigi tornar novo,
juvenilizar, rejuvenescer, remoçar: amo nin junigas o amor nos rejuvenesce. junulo
moço, jovem, mancebo, rapaz.
junularo (o conjunto dos
jovens) mocidade, juventude,
a gente moça. junulino
moça, jovem, rapariga,
raparigota. gejunuloj moços e moças. maljuna velho, ancião, idoso. maljunaĝo
(tb.
maljuneco) velhice. maljuneco (tb. maljunaĝo) (qualidade ou
estado do que é velho) velhice. maljuneta
ainda
não completamente velho. maljunigi
tornar
velho, envelhecer: ĉagrenoj nin maljunigas os desgostos nos envelhecem. maljuniĝi envelhecer, ficar velho. maljunulo
velho, ancião, idoso. maljunulejo
asilo
de idosos. maljunulino
velha, anciã, idosa. rejunigi
rejuvenescer,
remoçar. rejuniĝi
rejuvenescer,
remoçar, readquirir a juventude. ¨ juna
vino (fig.) vinho verde. junulara restadejo albergue
da juventude.
Junano (geogr.: província da China;
cap. Kunmingo) Yunnan, Yun-nan.
jungi (tr.) jungir, atrelar, cangar. jungo ação de cangar. jungilo canga. jungitaro
(dois
ou mais animais atrelados ao veículo) junta, parelha, par. aljungi (tr.) (tb. enjungi) atrelar, jungir. maljungi (tr.) (tb. eljungi, disjungi) desatrelar,
disjungir. || kiu sin enjungis, devas tiri ajoelhou, tem de rezar.
junio (cron.) = Junio.
Junio (cron.:
o sexto mês do ano civil nos calendários juliano e gregoriano; abrev.: jun.,
JUN, Jun.) junho.
junipero 1 (bot.: designação comum aos arbustos e árvores do gênero Juniperus,
da família das cupressáceas) junípero, zimbro, zimbreiro. 2 (bot.)
= ordinara
junipero. ¨ ordinara junipero (bot.: arbusto da família das cupressáceas, Juniperus communis) zimbro.
junko (bot.: designação comum às ervas do gênero Juncus, da família
das juncáceas) junco.
junkro (hist.: na Alemanha do séc. 19 e início do séc. 20, nobre latifundiário) “junker”.
Junono (mit.: deusa da feminilidade e do casamento
na mitologia romana, irmã e mulher de Júpiter) Juno. Vd. “Hera”.
junto (técn.: o ponto ou os pontos pelos quais aderem entre si dois objetos
contíguos, como ladrilhos, pedras na construção, tijolos etc.) junta.
jupo (vest.) saia. jupistino
costureira
(especializada na feitura de saias). baletjupo (saiote de tule,
usado por bailarinas) “tutu”. minijupo (vest.)
minissaia. subjupo (vest.)
anágua,
saiote, saia de baixo.
Jupitero 1 (mit.: na mitologia romana, pai e rei dos deuses) Júpiter. Vd. Zeŭso.
Jupitero 2 (astr.: o maior planeta
do sistema solar, o quinto a partir do Sol) Júpiter.
juro (tb. leĝoscienco) (ciência das
leis) direito. jura jurídico. juristo
(indivíduo
de grande conhecimento jurídico) jurisconsulto, jurista, jurisperito. ¨ civila
juro (jur.) direito civil. internacia
juro (jur.) direito
internacional. kanona juro (jur.) direito canônico. kriminala juro (jur.) direito criminal. romana juro (jur.) direito romano.
jurisdikcio 1 (poder atribuído a uma autoridade para fazer
cumprir determinada categoria de leis e punir quem as infrinja em determinada área)
jurisdição. 2 (território
sobre o qual se estende o direito de julgar de uma instância judiciária) jurisdição.
3 (jur.: circunscrição judicial) vara. ¨ civila jurisdikcio (jur.)
vara cível. kriminala jurisdikcio (jur.)
vara criminal.
jurisprudenco 1 (jur.: ciência do direito) jurisprudência.
2 (jur.: interpretação reiterada que os tribunais dão à lei, nos
casos concretos submetidos ao seu julgamento) jurisprudência. 3 (jur.:
conjunto de soluções dadas às questões de direito pelos tribunais superiores) jurisprudência.
jurto (tenda ou cabana de nômades siberianos e
mongóis) iurta.
justa justo, equitativo, reto,
direito. juste justamente, com justiça. justaĵo ação justa. justeco
1 (qualidade do que é justo) justiça. 2 (fil.: uma
das quatro virtudes cardeais) justiça. Vd. virto. justulo
um
homem justo. maljusta injusto. maljustaĵo injustiça, coisa injusta, ação injusta. maljusteco
(qualidade do que é injusto) injustiça. maljustulo um homem injusto.
Justeno (pren.masc.) Justino.
justico (administração que cuida da escolha dos juízes, do controle de suas
ações, da execução das penas etc.) justiça. justicministro ministro da
justiça. justicoficisto oficial de justiça. ¨ Ministrejo pri (ou de) justico ministério da
justiça.
Justiniano 1 (pren.masc.) Justiniano.
Justiniano 2(hist.: imperador bizantino, 482–565) Justiniano I.
juto (têxt.: tecido feito com as fibras do córcoro) juta. Vd. korkoro. jutplanto (bot.:
cada uma das duas espécies de córcoro usadas na fabricação da juta) córcoro, juta. jutsako saco de aniagem. juttolo (têxt.: tecido grosso de juta) juta, aniagem, serapilheira.
Jutlando (geogr.: região continental da Dinamarca) Jutlândia.
juvelo 1 (objeto de adorno pessoal, geralmente feito
com material valioso) joia. 2 (fig.: qualquer objeto de valor) joia, alfaia, brinco, pérola.
juvelaro (enfeite formado de
muitas joias) ornato. juvelarto
ourivesaria,
arte de joalheiro. juvelejo
joalheria. juvelista relativo a joalheiro. juvelisto joalheiro. juvelŝtono
(tb.
gemo) pedra preciosa. juvelujo escrínio, guarda-joias. pendjuvelo (tb. pendaĵeto) berloque.
Juvenalo 1 (pren.masc.) Juvenal.
Juvenalo 2 (poeta latino, c. 55–c. 130) Juvenal.
jŭano (econ.) = juano.